Blog
Provox Ses Proteziyle Nasıl Konuşurum?
Ses proteziyle konuşmak kolaydır; fakat yine de bir konuşma ve Dil Terapisti’ne ihtiyaç duyulabilir. Protezle konuşma, normal konuşma gibi akciğerdeki hava kullanılarak yapılır; bu yüzden ses şiddeti ve ritmini total larenjektomi öncesinde olduğu gibi değiştirerek konuşabilirsiniz. Konuşmak için stomayı kapatıp, nefesinizi dışarı vermeniz yeterlidir. Hava ses protezi içindeki kanal boyunca özo fagusa yönlendirilir ve böylece yeni sesiniz oluşur.
Burada oluşan ses daha sonra belirgin bir konuşmaya dönüşecektir.
Sesinizin kalitesi ses tonunuza ve esnekliğine bağlıdır. Oluşacak sesin kalitesini etkileyen en önemli anatomik faktör ise; boğazdaki ve özofagustaki kasların esnekliğidir. Bu da ameliyat sonrası ödem geçene kadar çok iyi kalitede ses alınamayacağı anlamına gelmektedir. Ayrıca; konuşurken stoma üzerine çok fazla basınç uygulamak da özofagusu tıkayacağı için ses kalitesini düşürecektir. Özofagustaki gerginlik çok düşük olduğunda, parmağınızı nazikçe boynunuza bastırarak daha iyi kalitede ses elde edebilirsiniz. Genel bir kural olarak unutmamalısınız ki; boynunuza çok şiddetli bastırmanız halinde boyun kaslarında fazlaca gerginlik oluşur ve konuşmanız oldukça zorlaşır.
Provox ActiValve
Provox ActiValve; en temel sorunlardan birini çözüme ulaştırmak için geliştirilmiştir, bu yüzden özel çalışma koşullarında bile çalışabilir. Bu protez ile Provox 1 ve 2 ‘de yaşanan maya kolonizasyonu ve hızlı açılma sorunu bu protez ile çözüme kavuşmuştur. Provox Activalve, klinisyenler tarafından yerleştirilir ve yutkunma sırasında kapağı aktif olarak tutan magnetleri vardır. Protez; mayaya dayanıklı materyalden yapılmış bir vana ve vana yuvasını içerir.

Protezime Nasıl Bakım Yaparım?Ağızdaki ya da boğazdaki silikon malzemeler er ya da geç mayaya maruz kalacaktır (örn; Candida). Eğer ses protezindeki valf üzerinde maya yerleşimi başlarsa; floroplastik yuvanın zamanla kapanmasına neden olacaktır. Bu tıkanma gerçekleştiğinde sıvılar protez içinde sızıntı meydana getirecektir. Bu sızıntı zamanla artacak ve protezin değiştirilmesi şart olacaktır. Doktorlar, Provox ses protezinin ortalama ömrünün hayli çeşitlilik gösterdiğini bildirmektedir. Bu durumun en temel sebebi kişilerin kullanım biçimleri ve biyolojik yapılarıdır. Provox ses protezinin bütünlüğünü ve ömrünü etkileyen faktörler; beslenme düzeni, hijyen, önceden ya da devam eden kemoterapi ve radyoterapiye maruz kalma olarak sıralanabilir.
Provox® Brush
Provox ses protezine ait fırça protezin iç kısmını etkili bir biçimde temizlemek içindir. Bu fırça maya kolonizasyonunu ve kalıntılarını temizlemek için dizayn edilmiştir. Maksimum sonuç almak için fırçalama işleminin günde en az 2 kez (sabah ve akşam) tekrarlanması gerekmektedir. Temizleme esnasında fırça mavi tutma halkasına kadar proteze sokulmalı; ileri-geri ve sağa-sola hareketlerle temizlik sağlanmalıdır. Böylece protez içinde ve yuvasındaki maya, yiyecek ve balgam kalıntılarının temizliği mümkündür. Ayrıca; fırça ihtiyaca göre kolayca bükülerek istenilen farklı açılarla da temizlik yapılabilmektedir.

Provox® Flush
Temizleme için kullanılması gereken bir diğer aparat ise Provox Flush’tır. Bu alet sayesinde protez boyunca hava ya da su ile temizleme mümkündür. Flush kullanılırken en önemli noktalardan biri uç kısmını protez içine düzgünce oturtmak ve içerdeyken el yardımıyla sabitlemektir. Ardından boşta kalan el ile ampul sıkılır ve içerdeki akışkan ile yıkama yapılır. Yıkamadan sonra uç kısım protezden çıkarılırken flush bir vakum etkisi yaratır ve protez içindeki ve şafttaki tüm sıvı emilerek ampule dolar; böylece temizleme işlemi tamamlanır.

Provox® Plug
Protez boyunca gerçekleşen sızıntıyı protezi değiştirme aşamasına gelmeden önce geçici olarak engellemek için bir çözümdür. Kullanımı çok kolaydır. Bir şey yemek-içmek istendiği sırada fırçalamanın ardından kolayca protez içine oturtulur. Plug takılı iken konuşmak mümkün değildir; bu yüzden yeme-içme işleminin ardından plug çıkartılmalı ve ardından konuşulmalıdır.

Sızıntı sebepleri :
protez boyunca bir sızıntı varsa ve fırçalama ve yıkama ile bu durum giderilemiyorsa belki de protezinizin değiştirilme zamanı gelmiştir. Bazı durumlarda protezin çevresinde sızıntı meydana gelebilir. Bunlar; TE duvarının radyoterapi ile incelmesi ya da TE deliğinin protez etrafını sıkıca sarmamasından kaynaklanabilir. Ayrıca; gereğinden uzun protez kullanıldığında protezin ileri-geri hareket etmesi sonucu da protez çevreside sızıntıya rastlanır. Problemi gidermek için doktorlar tarafından yapılabilecekler:
- Protezin uzunluğu doğru seçilmelidir; böylece pistonlama en aza iner; ayrıca TE fistülü mümkün olduğunca protezi sarmalıdır.
- Ses protezi çıkarılmalı, fistül bir süre kalınlaştıktan sonra uygun boyutta yeni bir ses protezi takılmalıdır.
- Protez etrafındaki fistül dokusunu sıkalaştırmak için süturla dikme ya da medikal malzemelerle doldurulmalıdır.
Mantar Giderme
Doktorlar çok sayıda mantara rastlanan vakalarda antifungal ilaçların kullanımını önermektedir. Bu ilaçlar reçeteli bir biçimde alındığında; Provox Fırçasını önce mantar önleyici solüsyona batırıp daha sonra protezi temizlemek de mümkündür. Bu solüsyonlar sabah akşam temizliğin ardından uygulanmalıdır. Bazı ilerlemiş vakalarda doktorun önerisiyle bu ilacın yutulması ya da protez içinden damlatılması da mümkündür.
Protez Değiştirme
Gelişen teknolojiyle beraber yenilenen ses protezlerinin eskiye göre implantasyonu da kolaylaşmıştır. Önceden katlanmış halde gelen ses protezlerini bir uzmanın implante etmesi sadece birkaç dakikasını almaktadır. Ayrıca; bu sistemlerde hastanın duyduğu rahatsızlık da minimuma inmektedir. Protez değiştirme işlemini; Konuşma ve Dil Terapisti, Patoloji Uzmanı, Tıp Doktoru ya da ilgili sağlık personelinin yapması uygundur. Protez konik bir implante sistemi içinde katlanmış vaziyette gelir ve delik içerisinde flanş ileri geri hareketlerle oturtulur. İmplantasyon tüpü fistül içine oturtulduktan sonra protez tüp boyunca itilerek fistüle oturtulur.
Öksürük ve Akciğer Problemlerinin Nasıl Önüne Geçerim?
Sıcaklık ve Nem Değiştiriciler (HME)
Larenjektomi sonrası burnunuz ve üst hava yollarınız aldığınız nefesi ‘şartlandırmak’ için çalışmaz. Bu, genellikle aşırı mukus ve daha sonra öksürme, nefes darlığı ve enerji azalmasına yol açar. Bununla birlikte, stomanızın üzerine bir HME takarsanız, bu komplikasyonları hafifletmeye başlayacaksınız.
- Alınan havanın sıcaklığını yükseltir.
- Alınan havayı nemlendirir.
- ‘Solunum direnci’ artırmayı sağlar; böylece akciğerlerin kullanımı maksimuma ulaşacaktır.
- Solunum sisteminizin iklimi sabittir; iç/dış koşullardan ve mevsimsel değişikliklerden etkilenmemeyi sağlar.
Birden fazla çalışma, HME’lerin düzenli kullanımı yaşam kalitesini artırdığını göstermiştir. HME’ler daha az öksürmenizi ve balgam çıkarmanızı sağlar. Depresyon, anksiyete, uyku yoksunluğu ve yorgunluk gibi durumların azaldığı ve sosyal yaşam kalitesinin arttığı görülmüştür.
Ayrıca, TE konuşmanızı iyileştirmek için bir HME kullanabilirsiniz. Klinik araştırmalar, parmağınızı veya başparmağınızı kullandığınızda konuşma sırasında stomayı tıkamak için bir HME kullandığınızda ses kalitesinin artabileceğini göstermiştir. Konuşma sırasında bir HME kullanmak, (kirli) baş parmağınızın veya parmağınızın stoma doğrudan temasını önlediğinden daha iyi hijyen sağlamaktadır.
Yapışkan Base Plate
Provox yapışkan baz yüzeyler 4 farklı türde, 3 farklı yapışkanlık özelliğinde ve iki farklı geometrik şekildedir. Bu türler ve özellikleri:
- OptiDerm™, cilt dostu materyalden imal edilmiştir. Ameliyattan sonraki gün kullanılabilir; fakat aşırı hassas ciltler için 36 saat beklemekte fayda vardır. Bu çeşit, özellikle klasik baz yüzeyleri kullandığında cildinde iltihap ya da tahriş oluşan bireylerin tercihi olmuştur.
- FlexiDerm™, çok güçlü yapışma özelliği gösterir. Optiderm kadar esnek değildir. Bu tür çok fazla tercih edilmekte; 48 saate kadar dayanım gösterebilmektedir.
- Standart, kullanımı çok kolaydır; ortalama 24 saat dayanır.
- XtraBase®, özellikle derin ve düzensiz şekilli stomalar içindir.Bu taban plakası eşsiz bir şekle ve desteklenmiş merkeze sahiptir. Aynı zamanda derin stomalı kişiler veya Provox FreeHands HME gibi otomatik trakeostom valfi kullanan herkes için de idealdir.


Yüzmek ve Duş Almak Mümkün Mü?
Larenjektomi sonrası yüzmek ve duş almak oldukça riskli gibi görünebilir. Suya düştüğünüzde stoma otomatik olarak kapanmadığından boğulma riskiniz vardır. Fakat; güvenli bir biçimde duş almak için elbette yollar vardır. Duş alırken konforu sağlamak ve riski yok etmek için Provox ShowerAid’i Provox BasePlate’ler üstüne takarak kullanabilirsiniz.
Trakeostoma Nasıl Açık Tutulur?
Operasyon sırasında stoma açmak için değişik teknikler kullanılabilir. Fakat; tüm yöntemlerde temel amaç sabit kalacak ve zamanla küçülmeyecek biçimde, doğru büyüklükte stoma açmaktır. Genel olarak 15-20 mm çapında büyük stomalar tercih edilir; böylece nefes alma ve ses protezi yerleştirme işlemi daha kolay olacaktır. Bazı stomalar zaman içinde küçülebilir; bunu önlemek için kullanılabilecek çeşitli tüpler vardır. Bu tüpler metal, plastik ya da yumuşak silikondan imal edilir.
Provox® LaryTubeTM
Provox LaryTube yumuşak, konforlu ve şeffaf bir silikondan imal edilmiştir. Farklı boy ve çaplarda türleri olduğu gibi farklı tipleri de mevcuttur.
- Fenestre (Delikli): Ses proteziniz ve fistülünüz ortak bir konumda ise kullanılır.
- Standart: Konuşmak için ses protezinin kullanılmadığı ya da olağandışı konumlandırılmış bir ses protezinin mevcut olduğu durumlarda kullanılan bir tüptür.
- Halkalı: Provox Yapışkanları ile kullanılır. Bu da demektir ki yapışkan olduğu sürece bu tüp takılabilir veya çıkarılabilir. Bu 3 durumda avantaj sağlar:
- Lary tüp kullanmak istiyorsanız;fakat bir tüp tutucu kullanmak istemiyorsanız,
- Gün içinde HME kullanıyorsanız, gece boyunca LaryTube kullanmak gereklidir,
- LaryTube ile birlikte kullanılan Base Plate sayesinde eller serbest konuşmada daha stabil ve düzgün konuşma sağlanır.
Provox LaryTube ile diğer larenks tüpleri arasındaki en önemli fark bizim tüplerimizin HME Kasetlerine ve otomatik konuşma valfine tam olarak oturmasıdır. Bu tüp geliştirilene kadar HME kasetlerine larenks tüplerini tam olarak oturtmaya sağlamak oldukça zordu. Larytube konik ve anatomiye tam olarak uyumlu yapısı sayesinde stomaya kolayca oturur ve konuşma üzerinde herhangi bir olumsuz etkisi bulunmaz. Eğer cildiniz Base Plate’e karşı aşırı duyarlıysa ya da konuşurken hava sızması yaşanıyorsa fenestre LaryTube bir tüp tutucu ile kullanılabilir.
Provox OptiDerm taban plakası, ameliyattan sonraki ilk aşamada veya postoperatif radyoterapiden sonra stoma etrafındaki bölge çok hassas olduğunda bir HME yerleştirmek için optimal bir seçimdir. Bununla birlikte, yaklaşık altı haftalık radyoterapi sırasında OptiDerm taban plakasıyla hala cilt tahrişi yaşarsanız, doktorunuz tüp tutucu ile birlikte kullanmanız için bir LaryTube reçete edebilir. Gerçek radyoterapi seansları sırasında hiçbir taban plakasını kullanmamanız gerektiğini unutmayın.
Provox® LaryButtonTM
Provox LaryButton; kısa, kendini tutan silikon trakea kanülüdür. Tıpkı Provox LaryTube gibi, trakeostomanın açılmasını sağlar ve düzenli HME kasetleri ve Provox FreeHands HME de dahil olmak üzere Provox Sisteminin diğer rehabilitasyon cihazlarına uyum sağlar.
Provox LaryButon 4 farklı çapta ve 2 farklı boyda üretilmiştir.
LaryButton ve LaryTube arasındaki en büyük fark, LaryButton’un stomada kendi kendini tutmasıdır. Yerleştirildiğinde, yerine tutunur ve hava geçirmez bir sızdırmazlık sağlamaya yardımcı olan trakeal açıklığın doku elastikiyetinden yararlanarak yerine oturur. Elbette trakeostomun küçülmesini önlemeye de yardımcı olur.
Provox LaryButton’un dış kenarına tutturulmuş kanatlar, kazayla yerinden çıkmayı önlemek için düğmeyi bir tüp tutucu / boyun bandıyla sabitlemek için kullanılabilir.


Provox® LaryClipTM
Daha dengeli bir ek istendiğinde, Provox LaryClip Sistemini kullanmayı deneyebilirsiniz. Bu sistem, sağlam küçük plastik klipsle birlikte küçük dikdörtgen yapışkanlar kullanarak Provox LaryButton’un stomaya bağlanmasını optimize eder. Stoma’nın her iki tarafına yapışkan bir kare uygulanır, plastik klipsleri LaryButton kanatlarına takılır ve en sonunda klipsin tabanı yapışkana sabitlenir. Genel olarak Provox LaryClip, stomada Provox LaryButton için iyi bir mühür elde etmeye yardımcı olarak başarılı trakeoözofagal konuşma şansını artırmak için tasarlanmıştır.



Koku ve Tat Duyumu Nasıl Geri Kazanırım?
Koku ve tat alma günlük hayatımızın anahtar bir parçasıdır. Larenjektomi sonucunda kaybedilen bu duyuların geri kazanımı operasyon sonrası önemli bir basamaktır. Pek çok larenjektomili tekrar koklamak için ‘nazikçe esnemeyi’ öğrenmiştir. Bu teknik kolayca öğrenilir, ağız kapalıyken çeneyi kesintili bir biçimde yukarı-aşağı hareket ettirmeye dayanır. Ağız boşluğunda bir vakum oluşur ve hava böylece burnunuza çekilir. Ayrıca rüzgar estiğinde daha fazla koku alınabilir. Havayı ağız ve farenksinizden geçirip burundan vererek havanın tadına bakabilirsiniz.
Tat almayla ilgili olarak ‘nazikçe esneme’ tekniği işe yarayabilir; ayrıca sıcak yemek kokusunun yükselerek burna geldiğinde de bu his artar. Ayrıca; yiyeceklerin iyice çiğnenmesi de lezzeti daha çok almaya yarayacaktır. Daha fazla çiğnerken ağızda ve burunda daha fazla hava hareket eder; böylece hem koku hem tat artar.
Koku ve tat alma konusunda iyice gelişebilmek için bir Konuşma ve Dil Terapisti ile çalışmanızda fayda vardır. Ayrıca ATOS ile iletişime geçerek ‘nazikçe esneme’ ile ilgili bir CD’ye de sahip olabilirsiniz.
Sonrasında Ne Olacak?
Benim Gibi Başkaları da Var Mı?
Her yıl larenks kanseri teşhisi konan 100 binden fazla hasta vardır; fakat bunların hepsi için total larenjektomi gerekmemektedir. Bu da gösteriyor ki Dünya’da bu hastalıkla mücadele eden senin dışında binlerce insan var. Yani sen yalnız değilsin!
Dünya’nın birçok yerinde larenjektomililerin oluşturduğu ‘Konuşma Klüpleri’ mevcut. Bu destek grupları senin için muhteşem olabilir! Bu klüpler bünyesinde pek çok larenjektomii düzenli olarak toplanıp birbirlerine destek sağlıyor ve deneyimlerini paylaşıyor. Bu toplantılar sayesinde hastalıkla ilgili son gelişmeleri ve teknolojileri de takip etmen mümkün.
Eğer bu klüpler çevrende yoksa ya da katılamıyorsan, internet üzerinden bilgi edinip destek alabileceğin yerler olduğunu da bilmelisin. Danışmak istediğin şeyler için ATOS Medikal ile istediğin zaman temasa geçebileceğini de unutmamalısın.